La poética de Nataša Sardžoska

Por Giselle Lucía Navarro

Mi primer encuentro con esta poeta fue a través de una publicación en la revista Refugios, de Argentina, en la que ambas colaboramos, luego leí algunas de sus entrevistas y fue un enorme redescubrimiento. “Escribo poesía porque quiero traducir mis visiones metafísicas en un lenguaje palpable (…) Para ser poeta, tenés que ser valiente y sincero”, dijo en una ocasión. Había tanta poesía en sus experiencias de vida como en sus textos, una energía espiritual que te impulsaba a crear, como si la conocieras desde hace mucho tiempo y esa mujer fuese una vieja amiga. Había algo sencillo y sincero depositado detrás de cada palabra. Las traducciones, vestir y desnudar la palabra de un idioma a otro, a veces suponen cierta pérdida, pero lo vital permanece.

Nataša Sardžorka nació en Skopje, Macedonia, en 1979. Es poeta, escritora, periodista, antropóloga, profesora, bailarina y traductora (FR, ES, IT, EN, PT, CA). Doctorada en antropología por las universidades Eberhard Karls de Tubinga, Sorbonne Nouvelle de Paris y la de Bérgamo. Ha vivido y creado en París, Roma, Milán, Stuttgart, Bruselas, Lisboa, Heidelberg, Rijeka, Perpignan, Barcelona y Skopje. Ha publicado los libros de poesía: Habitación AzulPielÉl me arrastró con un hilo invisibleAgua viva y Coxis, ensayos en revistas internacionales, novelas cortas y cuentos en la antología Asombro. Su libro Piel fue publicado en Estados Unidos y en Italia, y su libro Coxis en Kosovo e Italia.

Su poesía se ha traducido y publicado en diversas revistas literarias internacionales. Participó en muchos eventos y festivales, entre ellos, el  Festival de Poesía de Bratislava, en el museo Revoltella de Trieste, el festival Parole Spalancate de Génova, el Festival de Poesía de Berlín junto a su improvisación de danza jazz y poesía, y el festival de poesía Sha’ar Helicon en Tel Aviv, acompañada por saxófono y contrabajo, en una improvisación de danza contemporánea. También en varias ciudades de los Balcanes (Belgrado, Sofia, Rijak, Plav). Su poema Muñeca de cuerdas fue publicado en inglés y español en la antología internacional contra el abuso infantil por el Festival Internacional Grito de Mujer.

Con un lenguaje directo, deshabitado de adornos y discursos impropios, Nataša urde sus versos como quien dibuja su pasado, el pasado que vivió en su piel o en su cabeza. El padre es una figura recurrente, un hilo que marca el hogar, la sangre, la raíz… en una poesía contaminada por todos esos impulsos creativos que la circundan. Lo corporal, lo femenino, la sociedad, la marca de todo lo que le rodea, los pasos que avanzan, el ojo que mira, que siente, el cuerpo que emigra, el cuerpo extranjero, la mujer de cara a su soledad, el recuerdo, la carne, el dolor, su mundo interior traducido en palabras sobre el papel. Todo dibujado con la crudeza necesaria, sin disfraz.

Nataša se maquilla, baila tango, recita poesía, interpreta palabras en idiomas que atraviesan su cabeza y hacen de su cerebro un motor ágil, sonríe y escribe. Dibuja su libertad en cada gesto. Su país no existe en ninguna parte, como asegura tantas veces en su palabra. Su país es ella misma y su conciencia.

SIN HOGAR

vivo en espacios extranjeros
entre gente extranjera muevo mi cuerpo
gente que no esculpe mi existencia
sino solo mis sombras
 
soy el pasaporte agarrado
en las credencias de las recepciones de hotel
me pasan por alto las señales perdidas
en el éter de las estaciones de radio
 
de las cabinas telefónicas llamo
y busco la voz de mi padre
ella gorgotea en el eco de la distancia
nos separa solo el vidrio sudado de respiración
 
me llamo con muchos nombres
y pertenezco a muchas naciones
pero solo este cuerpo me pertenece
aunque me estoy separando de eso
 
para volver a mí
en mi padre
en mi hogar
que no existe
[y que nunca existió]
en un nombre que no existe
excepto el que me impusieron:
 
clavado desde el corazón
de mis huesos
fracturados

DI-AMANTE

vos y yo
dos grandes silencios en el mar
dos manos que no tocan pero alcanzan
caminamos en la estepa de esta ciudad
salvajes por la desobediencia del mundo
cosechamos la aguda brillantez por dentro
para encontrarnos
para limpiar todas las manchas
para destruir todos los mundos en un respiro
para cristalizar las gotas de nuestros cuerpos
voy y yo
dos grandes silencios en el mar
dos manos que no tocan pero alcanzan.
 
(Di-amante, traducción por Elsa Barreda Ruiz)

COXIS

pido perdón por mi país
acurrucada sibilante hinchada
vena
se dispersa
esta condena
y dos veces resuella
en cada paso fronterizo
y germina luego en un mar
sin el derecho a ser nombrado
 
el testamento insidioso del desierto
hace eco en mis huesos
en la patria renunciada
tragada en los nervios torcidos
alrededor de mi columna vertebral
que limpia todo el polvo del mundo
mientras me caigo
esperando los ingratos atardeceres
expulsada
exiliada
 
este poema no es hermoso para ustedes
porque es solo una manchada de tierra
en el puñado que salpica y colapsa
como el semen del hombre que se vuelve padre
en ese congelado instante de mudez
cuando penetra
y grita
y gime
y luego:
 
desaparece

DESENCUENTROS

las flechas del reloj se detienen
en el acantilado lastiman la vista
los pasos fallados
los cuerpos revelados
 
te dije que te quitaras la ira
enterrarla en barro y tierra
para desgarrar la agudeza de la lengua
para soplar la niebla sobre la ciudad
para verme blanca y frágil
aun derramada afuera de mí misma
sin defensas elegidas
sin palabras defensivas
sin mí
no hay tierra para ti
ni habrá
mientras huyes de ti mismo
no hay dolor
ni sombra
que te esconda
de tu luz
ni brillo
que te caliente
en tu mentira
tratarás de esconder todas las pulsaciones en los ojos
pero brotarán de nuevo las llamas ardientes
las lenguas de tu semilla
los tiempos de nuestra raza
 
[porque este tiempo cura y quema]
como una carne salvaje donde nos sumergimos
ahí te escondes como un cuchillo
que busca algo en la herida abierta
y las fechas por fin van a coincidir
y la lengua desconcentrará
y las palabras desteñirán
pedazos sobrevividos de la mesa vacía
seremos reducidos a silencio:
 
el silencio de la elección
de la que no se escapa.

SI NOS HAYAMOS SALVADOS

si nos hayamos salvados de la sed y del hambre
si hubiéramos derrotado la trampa de la necesidad
nos hubiéramos convertidos en jinetes sobre toda la mala suerte
hubiéramos galopeado rápidamente
por encima de las interrupciones neblinosas del cielo
hubiéramos eliminado la hipocresía de la bandada
que vuela solo por necesidad
sin rumbo y sin destino
un día al norte un día al sur
ahora por encima de la rama florecida
ahora por encima de la roña podrida                       
 
nos hubiéramos convertido
en números impares
del rebaño
de brujos
solitarios:
 
pero para todos los demás
excepto para nosotros mismos

PALIMPSESTOS ROMANOS

mientras tu ala macabra ondea sobre ellos
(…) inquieto en ellos mi corazón late.
aco sopov

oigo la voz de mi padre
en el barrio judío al lado de la sinagoga
se desgrana a través de fachadas ocre-naranja
y se derrama entre los adoquines
 
no es capturada
ni indignada
es solitaria
sin hogar y muda
como una ola de tsunamis
como un vencedor inesperado
quien se acercó con amor a la justicia histórica
 
por la noche las gaviotas aterrizan sobre los adoquines
pican las migajas entre las piedras
y devuelven al cielo la voz
polvo de luz radiante:
 
hay demasiada belleza en este mundo
es inevitable
es ineludible
pero la voz de mi padre
ya no la puede
susurrar
 
*
 
el mundo te abandonó
la primavera no florece más mágicamente
y ya no la sentirás más
tus jardines con romero preguntan por qué no estás
el sol de abril quema tus persianas gélidas
y ya no te alegrarás ni con los soles implacables
ni con los más lentos que se van detrás de la luna
y no habrá más luna
excepto esta aguja de la soledad
cristal extraviado dentro del bosque mudo
manada de lobos hambrientos a la medianoche
espejo del pasado
que se quiebra áspero y pálido
como un sol perdido
lejos de su órbita
enhebrando el hilo:
 
el eje de mis agonías

roma, 4 de abril 2019

HIMEN

después de volverme
al primer aval judío
en la cama ensangrentada
de la américa del sur
bebí toda de una vez
la violencia de la realidad
 
[y el elíxir para una cara sin arrugas
para piel de colágeno lisa como serpiente
para un culo duro como una avellana]
 
y me puse en la vagina
un corazón crudo de gallina
lo empujé con mi dedo medio
bien en lo profundo de la pelvis
 
así que me convertí en demiurgo
de mis propias costillas

MUÑECA EN CUERDAS

Caminante soy por el asfalto
mientras los conejos silvestres están gritando
en agua hirviendo
sacrificadas conspiraciones
palabras no reveladas.
 
En cada paso que tomo inhalo sangre para vivir.
Estoy acostada en el chorro
flores desconcertadas fluyen en mi cabello
Tú y yo
incalculables pasos de la carne
una ciudad como cualquier otra que caminamos
y no sabíamos
y no nos conocíamos.
 
Cuando todo está fermentando
vivo en el agua vertiginosa
las lenguas de los dragones muertos
se levantan para decirnos
estoy aquí:
 
te sigo desde cada puerta del aeropuerto
sé que cuando escucho tu nombre
es una música con ritmo desconocido
y tiemblo de tu mirada
y perdí mi voz cuando viniste a mí
y mi piel se estaba volviendo negra
después de cada paso desconcertado de la tuya
mis pezones duros
mis labios ardientes
como de invierno:
 
sabía que éramos una misma ciudad
una misma sombra
una misma lluvia
y la noche anterior a la que te conocí
estaba llorando como una niña
antes que tú entraras en el jardín japonés
en mí podía oír gritando
a todos los animales sacrificados
estaba creciendo con descaro
muda a horcajadas
como una capa de trigo fértil
en tu susurro abrumador
humildemente levantada 
por encima de los estratos 
erradicados
de la carne púrpura.

BAGAJE PERDIDO

entre dois grãos de areia por mais juntos que estejam
existe um intervalo de espaço

clarice lispector

quiero estar sola y lejos
de los gritos vacíos de las mentiras desalmadas
perdí mi bagaje en la pista
y no quiero que me busquen
los operadores de los aeropuertos
para devolvérmelo
 
no tengo miedo del día que atardece
detrás del mar de truenos y palabras
no le tengo miedo a la ciudad que está cayendo
en mi cama de hotel
aunque a un paso de mí
matan a una chica testigo
queman las casas de los gitanos
cormoranes para la pesca engañados
arrancan las presas
como todos nosotros abandonados
 
no tengo miedo a las arabescas nocturnas del silencio
al mutismo impenetrable de la separación
al eco de la oscuridad en la conversación de la cual todos huyen
puedo salir y entrar en la insensatez
crecí en las habitaciones amplias del amor frío
mi infancia es tímida y solitaria
no tengo miedo de no tener nada
de permanecer vacía
 
quiero dormir sola
sola lacerar la melatonina
y puedo apuntar mis ojos yo sola
a la ventana de los saludos hipócritas
al alba de la irracionalidad
al horror del día
 
y hasta cuándo las olas de sufrimiento vendrán 
para decirme que no habrá nada de lo que soñaba
y esta soledad no me importa a dónde me llevará:
 
en mí la vida arde
 
estalla
explota
me ciega
me quema
y abrasa



Natasha clock photo

Nataša Sardzoska

RIVISTA LETTERARIA LIDO DELL'ANIMA

Nataša Sardzoska (Skopje, 1979) poeta, scrittrice, interprete e traduttrice poliglota, antropologa, danzatrice, giornalista e saggista macedone, ha vissuto a Parigi, Brussels, Milano, Roma, Stoccarda, Barcellona e Lisbona. Laureata in filologia italiana e letteratura comparata a Skopje, prosegue i suoi studi con un master in studi letterari all’Università di Bergamo, Perpignan e Lisbona, lavorando su Pier Paolo Pasolini. Diffende la sua tesi di dottorato in antropologia alla stessa Università degli Studi di Bergamo, alla Sorbonne Nouvelle Paris 3 ed alla Karls Eberhard Universität a Tübingen. Ha insegnato alla Università Sud-Est Europea Max Van Der Stoel e alla Schiller International University a Heidelberg. È docente di antropologia presso l’instituto di antropologia e etnologia a Skopje e ricercatrice presso il Centro di studi avanzati dell’Europa del Sud-Est a Fiume. Collabora con la Radio Capodistria. È stata caporedattore della rivista Emanate della Commissione Europea. È attualmente editor di poesia della rivista canadese Borders in…

View original post 4,133 more words

Tree of Winter

Cold fire in the forest
Rough rinds on the edge of this window
I see: I burst shivering without thinking
in a burning inter-zone
that restores me
and glows and wriggles
my bones my womb
and yelps without my name
without your recognition.
A fish from a northern sea
You give me
a grasp of wheat and
you spit a bit of wine in my mouth
You are my race
my unease
turgid seeds
uprooted dry
layers
Your
skin
on my feet

Nataša Sardžoska, Poesie da “Osso sacro”

Poetarum Silva

senzatetto

vivo in spazi estranei
tra stranieri sposto il mio corpo
stranieri che non incidono la mia esistenza
ma solo le mie ombre

sono un passaporto confiscato
nelle credenze degli alberghi
mi superano i segnali sperduti
nell’etere delle radio stazioni

da cabine telefoniche pubbliche chiamo
cerco la voce di mio padre
essa germoglia nell’eco della lontananza
ci separa solo il vetro traspirato di alito

mi chiamo con molti nomi
appartengo a molte nazioni
ma solo questo corpo mi appartiene
anche se da esso mi separo

per tornare in me stessa
da mio padre
nella mia casa
che non esiste
[che non è mai esistita]
in un nome che non c’è
tranne quello che voi mi avete imposto:

scolpito dal nucleo
delle mia ossa frantumate

 

vento vagabondo

il vento fischia dentro di me.
sono nudo.proprietario di niente, proprietario di nessuno,
nemmeno proprietario delle mie certezze,

View original post 683 more words

CONFINED BODY

this body is not my body

other bodies live inside me

bodies that I call mine

because to me they belong

to me they recall

I do have a pact

with all the microrganisms

inhabiting this body

seeking out for me

burning from within

screaming loud

for they want to get

outside of me

but I will never

give them

a cease-fire

 

*

 

this body is not my body

this body is every day haunted

by army and odd guests

they take what they want

they leave what they need

this body is nailed by winds

and they leave as fire defeats

from the nostrils

and they abandon

this body

empty

 

*

this body is not my body

inside this body there are hutches

yet I hide this body there

I help this body so that it keeps silent

while I seek inside the seesaw

the girl made of bones and nerves

yes: this body is not my body

it is made of storm of lava and larva

and swelter and scepter

and sceptic questions which punch me

from within my tongue is entangled

behind my teeth welded

convicted by the shooting wall

they blow away the wheat

and they leave just the sickle

inside my throat

 

CARTOGRAPHY OF FIRE

we are nowhere

we go nowhere

we do not come from anywhere

we are just a lonely drawing at the runway

we emanate our breath at airport gates

we hear deaf conversations at the highways

we stare at the closed windows in suspended subways

the trains of silence are late

the flights rescheduled

the days postponed

for never again

 

wine fermenting on our bewildered lips

at the edges of our minds

our eyes are frozen clouds

our throats blown dunes in the desert

steppe growing on our tongue

humid jungles in our sex

precipices in our chest

burning charts after the rain

on the crystal-clear sky

that does not cover any land

 

we leave after our shadows

footprints in the quicksand we are

teared off clothes of refugees without traces

scepters rejected from invented kingdoms

nails teeth eyes dig up from unwritten histories

lost in the unexplored ridges of our flesh

broken maps on our knees

yawning tides biting inlets and littorals

on the shores of our cellular yearning

on the threshold of the dead nations

 

we burn only for that moment

when you know

when I know

you are the defeated levant

you turn your back on the eastern wind

you walk down the borders of your freedom

and you leave

but you are no longer a chimera

neither you are an exile

nor you will

never be

for me

terra incognita

 

cartografia del fuoco

 

 

stiamo per nessun luogo

non partiamo da nessuna parte

non veniamo da nessun luogo

siamo disegni sui binari

tralasciamo respiro alle piste aeroportuarie

ascoltiamo conversazioni sorde sulle autostrade

fissiamo i finestrini di metropolitane fermate

i treni del silenzio sono in ritardo

i voli sono riprogrammati

i giorni cancellati

per mai più

 

il vino fermenta sulle nostre labbra selvagge

sui margini della nostra mente

gli occhi sono nuvole congelate

le nostre gole sono dune soffiate nel deserto

la steppa cresce sulla nostra lingua

giungla nei nostri sessi e voragini nei nostri petti

siamo impronte ardenti sotto la pioggia

sotto il cielo di cristallo che non copre nessuna terra

affondiamo dietro le nostre ombre

i piedi nelle sabbie mobili siamo

abiti porpora lacerati dai profughi senza traccia

scettri rigettati da ogni regno siamo

unghie e denti e occhi scavati dalla storia

perduti negli strati imperscrutabili della nostra carne

mappe strappate sulle nostre ginocchia

coste che mordono le proprie insenature e baie

sugli argini del nostro desiderio cellulare

sulle rive delle nazioni morte

ardiamo solo per quell’istante

quando lo sai

quando lo so

sei il levante sconfitto

giri le spalle al vento orientale

cammini sui confini della libertà

e te ne vai:

ma chimera non lo sei più

né un esilio

non lo sarai nemmeno

per me

terra incognita

 

**

 

CARTOGRAFIA DEL FUEGO

 

estamos en ninguna parte

no vamos a ninguna parte

somos dibujos solitarios en las plataformas

nuestros alientos humean alrededor de los aeropuertos

oímos las conversaciones sordas en las carreteras

contemplamos las ventanas cerradas del metro parado

los trenes del silencio llegan tarde

los vuelos son reprogramados

los días pospuestos

para nunca más

 

el vino hierve en nuestros labios

en los márgenes de nuestra mente

nuestros ojos son nubes congeladas

nuestras cabezas arrojadas al desierto

estepas crecen en nuestras lenguas

selvas mojadas en los sexos

abismos en el pecho

mapas ardientes después de la lluvia

en el cielo de cristal

que no cubre ningún país

 

nos vamos después de nuestras sombras

somos huellas pisadas en las arenas movedizas

la ropa rasgada de los refugiados sin rumbo ni rastro

los cetros están fuera de los límites de los reinos ficticios

uñas dientes ojos desenterrados de las historias no escritas

perdidos en las incomprensibles crestas de la nuestra carne

mapas desgarrados de nuestras rodillas

orillas hinchadas que tragan islotes y arrecifes

en el extremo de nuestro anhelo celular

en la frontera de las naciones muertas

estamos quemando solo por ese momento

cuando sabes

cuando lo sé

eres el levante derrotado

y vuelves tu espalda al viento del este

caminas por los bordes de tu libertad

y te vas

pero ya no eres una quimera

no eres ni exilio

ni siquiera serás

para mi

terra incognita

Katica Kulavkova: Punch and Judy Show

On Natasha Sardzoska’s poetry book “He pulled me with invisible string”

 

After publishing hеr books of poetry, The blue room (Dialog, Skopje, 1999), Skin (De Odorico Casa, Skopje, 2013), He pulled me with invisible string (Poetiki, Skopje, 2014) for the last two books at the International Festival of Poetry in Struga she was nominated for the national award of the best book of the year Brothers Miladinov, and Living water (Makavej, 2017), Natasha has published her book Pelle in Italian language within the EU literary platform Versopolis.

All her titles are very allusive and extremely impetuous in their allusiveness. The space of poetic interest is dramatized and focuses on Eros. The poetic interest of her poetry focuses, in fact, on the conversion of eros to the thanatos, and then, in a deeper phase, transform itself into a memory full of sensual vibrations and syncretism. From the chamber environment of the ‘blue room’, that with one eye looks towards the blue sky (the blue sea, the blue spirit), through the human environment and the shadow of the corporal complexion (skin, flesh) in that room, the poet Natasha Sardzoska moves on to the dramaturgical aspects of the human being’s chamber space. The drama of human existence (the existential and phenomenological frame) best reflects the complex of the human being (the essential and ontological forms), and – through this – all the traumatic drama of the Being of the world. So, in her third collection of poetry, Natasha Sardzoska captures the dramaturgy of the chamber space of human existence through the allusions to the puppet theater. In fact, He pulled me with an invisible string is a poetic performance of a marionette, or a monodrama of puppets and marionettes in poetic form. From here comes the title of the collection He pulled me with an invisible string. Hence also the performative character of poetic memory. Hence the exaggerated sensibility of flash-reminiscences. Hence the pathos of addressing the Other. Hence the interlocutor is implicit, the speaker is explicit, the speaker, the lyrical subject, the creator of the drama and the monologue. Hence the discretion of the tribute or the unsuspected dedication to Homme, to the Man. Hence the dialogic strategy of the word, of the discourse that recalls, that remembers: because behind the Word lies an excited and perturbing Consciousness, a Being that tends to surpass the fence and the temporal barriers, to transcend the frontiers between the real and the fictitious, to transform the past into the present, to transpose the experience in the body, into the hedonism of the text. Hence the nostalgia for the voluptuous is transmuted into the occupation of poetry: Occupy Poetry!

Why do I read this third book by Natasha Sardzoska through the prism of the appeal – conquer poetry, occupy poetry?

In the book He pulled me with an invisible string by Natasha Sardzoska, the threads of the narration are intertwined in the complexity of the poetic structure (enunciation, meaning, style) with their descriptive inversions, with the inversion of the epithets, of the attributes, of the nouns and the verbs, with the setting of the space, both the micro-space of the body / the two bodies in one, and the wider one – the room, the hotel room, the lobby of a hotel, the airport, the gates, the railway station, the train, the beach, the marine bay, the littoral. For this reason, the nomadic vocation of the subject is experienced as linguistic nomadism, whereas poetry is performed as nomadic poetry. This nomadic poetry is sculpted and resistant to temporal, spatial, racial, linguistic, cultural and existential dislocations. This nomadic poetry is a hybrid. It is a bipolar poetry. In her poems the voice of the subject is in panic, except that it is a voice that repeats the enjoyment and pleasure of another time, of a past that lives, and in fact, is no longer a past. It’s here, it’s in us, so it exists. We are the nomadic poetry.

In her poems, the utterances are of changeable rhythm, sometimes fast, quick, brief, ecstatic, sometimes slow, slow as if trying to postpone the end, to keep the event active, the intimate event. The act of recognition, of mutual identification of one in the other, is the absolute act. There are no doubts either of the dilemmas in this act. There is no room for skepticism, for doubt, for hesitations. This act is concluded and complete, and here there is no room for anything else. Life, reality, all this, they are anything but different things, partially, fragmentarily, incomplete, inhibited, cut off from their integrity. Here (many) there are other reasons why a poet can imagine both when he reflects the future and when he remembers the past.

In the collection He has pulled me with an invisible string by Natasha Sardzoska, one senses an almost pathetic tension between the word and the thought, between the corporal and the spiritual, between being and being. In poems of this genre, allusive, personal, intimate until reaching pain, confessional to terror, reigns a reasoning understood as a harness, a harness of speech and thought, of flesh and feeling, of bodily and psychic sensations. Finally, these are subjective lyrics, but inside, however, we recognize the echoing of an archetype (the universal matrix). This is the archetype of the Animus and the Soul, which, in the act of the self-identification (self-recognition) in the Other and in the Other within us, which are inseparable. The verses are written and said to become shouting cry and a desire for that essential inseparability, like a challenge ritual, or as an act of contradiction towards that reality which is an arena of splits and separations, an arena that systematically produces the disabled, marginal, exploited and manipulated subjects, the puppet-like individuals and of the marionettes.

The collection of poems He pulled me with an invisible string by Natasha Sardzoska is very indicative within the contemporary context of Macedonian poetry. The new poetry returns to the ancient forms and shows that they are eternal. Those are the forms of the intimate lyric, of the confessional lyric, of the supreme lyric, if we want, even in its sonnet form, or in the form of the haiku. The young poets, contemporary witnesses of the ugly and brutal reality of the beginning of the century (the beginning of the twenty-first century) in Macedonia and in the world, give resistance to the strategies of deprivation and exclusion of the World of soul and Spirituality, to the strategies (reductive and revisionist) culturally and politically inclined to the simplification of human civilization with the help of modern technologies, which oppose and reject the reduction of the human being to a puppet, they rebel against the transformation of the world into a global theater of Punch and Judy show of marionettes. The very consciousness of this is already a form of revolt, of rebellion, a new Resistance. This is the seminal nutshell of the new poetics, expressed in the book He pulled me with an invisible string by Natasha Sardzoska: Occupy Poetry!

 

 

Владимир Мартиновски ПОЕТИЗАЦИЈА НА ТЕЛЕСНОСТА ОВОПЛОТЕНА ПОЕТИЧНОСТ

Кон „Крстна коска“ од Наташа Сарџоска, ПНВ, Скопје 2019

1.

 

Најновата поетска книга на поетесата, есеистката, литературната преведувачка и толкувачка Наташа Сарџоска (по Сина соба, Кожа, Тој ме повлече со невидлив конец иЖива вода) е насловена Крстна коска. Битно е веднаш да се напомене дека стихозбирката му е посветена на таткото Павле Сарџоски, за кого во посветата се вели дека ме научи како да си ги составувам сопствените коски.Станува збор за обемна стихозбирка со внимателно градена архитектоника: стотината песни од овој најнов поетски ракопис на Наташа Сарџоска се распоредени во два големи циклуса: Sacrum(65 песни) и Plexus(30 песни). Насловот на книгата Крстна коскаи насловиите на циклусите упатуваатт на специфична зона на човековата анатомија: крсната коска (лат. ossacrum), која е составена од 5 меѓусебно поврзани крсни пршлени и се наоѓа во централниот дел од карлицата, а и на човековото тело.

На тој начин, уште со насловот т.е. и со насловната песна, со која се отвора поетската книга, се најавува, се наговестува и се упатува на очудивачкиот пристап и концепт на оваа возбудлива книга: преку плотноста, телесноста и преку анатомските делови од телото да се говори и за духовното и за емотивното и за личното страдање поврзано со смртта на таткото. На таа линија е толкувањето на насловот од страна на лингвистот и писателот Димитар Пандев:

 

Сарџоска не е едноставен и лесно читлив автор. Напротив. Таа разгранува една сложена когнитивна мрежа од вкрстени концепти, кои напати ги рушат правилата на јазикот, зашто водат кон ненужна хомонимија. Имено, секој нормативист би се запрашал од каде на каде да се чува буквата и гласот тво групата: стни тоа токму во зборот: крстна. Но, така е тоа, па дури е и вкоричено тоа ткое им задава толку проблеми на проучувачите на писмото, па овде симболизира крсткојшто може да има функција на нож. Но, и тоа е дел од поетиката. А генетскиот код особено преку знакот и/или поимот таткологички се надоврзува на поимот крсно име. А коската и крстот, исто како и името се синегдохи во оваа поезија од која бликаат грски метафори, кои сакале или не нужно мора да прераснат во алегории. И тоа е првиот знаковен триаголник во оваа поезија: коскакрстиме.

 

Poetry performance

 

2.

 

Имено, уште од првата песна се гледа дека поетскиот дискурс на Сарџоска е повеќеслоен, а дека нејзините загадочни поетски слики се темелат врз органогенетската поетика за која што говори Гастон Башлар. Во поетскиот свет на Сарџоска, телото не е само одлика на човекот, туку и на пејзажот (сфатен како макротело), како и на татковината/земјата: барам прошка за мојата земја / извиткана задишана набрекната / вена. Споредбата на земјата (на татковината) со вена е индикативен влез во поетскиот свет на оваа книга:распрснува / оваа вина / и два пати бревта на секој граничен премин / и ’рти потем в море без право да биде именувано. 

Имено, своето постоење во овој свет, лирскиот субјект во оваа песна-крсна коска го доживува низ телесните, опипливи страдања, поврзани со телесната меморија и со судбината за својата земја:

 

подмолно сведоштво на пустош

одекнува во моите коски

во одречената татковина

проголтана во извитоперените нерви околу мојот ’рбет

кој ги чисти сите прашини на светов

додека се слевам удолу 

чекајќи ги неблагодарните изгрејсонца

прогонета

во изгон

сета

 

Уште од првата па сè до последната песна од оваа вдахоновена поетска книга, покрај суптилниот лајт-мотив на дијалогот со таткото, поетскиот корпус изобилува со песни кои не само што со насловите упатуваат на плотноста и на деловите од човековото тело (крстна коска, го нема телото, заби, срцев ѕид, живо месо, диви во срцето, срчи во очи, проголтани зборови, пресадување кожа, sacral plexus, химен, уста полна заби скршени, ко оска, ноздри…), туку од метафоричниот потенцијал на човековата анатомија градат еден оригинален и моќен поетски симболизам во кој плотноста е оската на животот, но и симбол за смртноста на човекот.

Покрај инвентивните преобразби и промисли на односот меѓу материјалното и духовното, телесното и душевното, уште во оваа песна се гледа одеопоричниот, патувачкиот концепт во поетското писмо на Наташа Сарџоска. Впрочем, топосот на изгонот, егзилот, прогонството е една од опсесивните нишки во тематскиот спектар на оваа книга, неразделно поврзан и со темата на патувањето во времето и просторот. Не е случајно ниту неоправдано што за некои песни е маркиран и просторот т.е. градот кој им е „родно место”: Рим, Ерусалим, Париз, оти томку таму, во тој контекст, на тие географски координати се изнедриле токму тие стихови напоени со патувачката острина на перцепцијата и будност на духот, излезен од инерцијата на секојдневието.

Имајќи долгогодишно номадско искуство на живеење во голем број различни средини, имајќи и ретко полиглотско искуство кое резултира и со фасцинантен преведувачки опус, Наташа Сарџоска е поетеса која постјано ги минува јазичните и интеркултурните граници и бариери, па затоа не е изненадувачки што во нејзината поетска визура фокусот нереко е ставен врз лиминалните, гранични зони, врз премините кои се едновремено и иницијациски, но знаат и да бидат обеспокојувачки искуства.  Обездоменоста во оваа книга е тематизирана не само во насловите на голем број впечатливи песни (бездомен ветер, sans-papiers, бездомник…), ами и во онтолошкиот номадизам, засведочен во голем број поетски слики и тематизации на духовни состојби на лирскиот субјект, на пример:

 

на леталишта патникот сум
што неколкупати го претресуваат 

random check велат
а не патувам
никаде
им велам
не ни одам
не се ни враќам
не сум мрена во истребување
ни мена што ќе ги одреди насоките 

 

Патувачкото искуство го имплицира личниот опит не само со категориите  време и простор, туку подразбира средба како со другите, така и со восприемањето од страна на другите, така што во овие песни се загатнуваат травматските искуства од тие соочувања. На пример, во поетските слики од песната „бездомен ветер”:

ми претаат по торбите
а немам
ништо што ќе ги засени нивните стравови 

(…)

 

риба сум на суво
им велам сакам да се оддалечам
но се плашам
зар не гледате
немам ни север ни југ
писта раскопана на вашето кралско копно 

а сепак отсуство сум на копното
на вашето време
песочен часовник сум
што не дочекувате да докапе
ни да ве искапе
а го барате времето ронливо
на вашиот царски почеток
да ве врати 

 

Искуството на границите, на странствувањето, на доживувањето на туѓото и на доживувањето на себеси како странец/туѓинец е мошне суптилно опфатено во стиховите:

 

и ме испраќаат зад нивните граници 

странец каде што бев
а не останав 

 

или:

 

ме гледаат со сомнеж и страв 

ме чкртаат во нивниот ум и потем ме оставаат
без печат без жиг
без човештво 

 

Искуството на патувањето во оваа поезија е неразделно од промислувањето на телесноста како белег на индивидуалноста. Малтешкиот поет Имануел Мифсуд вели дека кога велиме „бев во Рим, Копенхаген или на Малта”, ние, меѓу другото искажуваме став дека „нашето тело било во тој простор”. Во песните на Сарџоска, телото не само што е неразделно од патувачкиот субјект туку е еден вид текст, медиум во кој се паметат и овековечуваат тие патувачки и отуѓувачки опити:

 

живеам во туѓи простори
меѓу туѓи луѓе го движам своето тело
луѓе коишто не го врежуваат 

моето постоење туку само моите сенки 

 

или:

 

немам татко
немам татковина
откорнувам догми закотвени во свеста 

со стигма чекорам стамено по земјата 

прогонета сум од светските мапи 

 

3.

 

Оттука, не изненадува што хронотопите на овие песни се неретко поврзани со парадоксите на патувањето, чекањето, отсуството и присуството, заминувањето и враќањето (со пероните и аеродромите, со патиштата и најразличните превозни средства). Како еден вид далечно ехо на гогеновите прашања: кои сме?, од каде сме?, каде одиме? во антологиската песна „картографија на огнот”, се вели:

 

заникаде сме
никаде не заминуваме
од никаде и не доаѓаме
цртежи сме по перони
испуштаме здив на аеродромски излези слушаме 

глуви разговори по автопати 

зјапаме во прозорци на запрени метроа 

возовите на тишината доцнат
летовите се презакажани
деновите одложени
за никогаш повеќе 

 

Токму во оваа песна, се одигрува една од најфантазмагоричните метаморфози и фузии меѓу деловите од човековото тело и крајолиците во кое тоа патува, се претопива и остава траги. Како што патувањето се впишува во телото, така и телото се населува во различните простори:

 

вино зоврива на здивените усни
по рабовите на нашиот ум
очите облаци замрзнати
нашите грла дини раздувани в пустина 

степа ни вирее по јазикот 

џунгла во половите и провалии во градите
горешти отпечатоци сме под дождот
под кристалното небо што не покрива ниедна земја 

зариваме зад нашите сенки стапала во жив песок 

одежди пурпурни раскинати од бегалци без трага 

жезла отфрлени од секое кралство сме
нокти и заби и очи ископани од историјата 

изгубени во непрегледните слоеви на нашата плот 

искинати мапи на нашите колена
копна што гризат гребени и приморја
по рабовите на нашиот клеточен копнеж
по бреговите на мртвите нации 

 

За оваа битна одлика на поезијата на Сарџоска, Пандев со право констатира: „Поезијата на Сарџоска е опросторување на телото: очите облацизамрзнатинашите грла дини раздувани во пустинастепа ни вирее подјазикотџунгла во половите и провалии во градите. Кога е нешто тенденција во литературата, а телесноста очигледно е, еднаш во некоја книга мора целосно да дојде до израз. Ова е имено таа книга. И затоа заслужува почит.”

 

4.

 

Всушност, постојат уште многу аргументи зошто оваа книга на Сарџоска, како и воопшто целата нејзина поезија, наполно залужуваат почит и целосно читателско внимание. Во оваа пригода да ги наведеме оригиналниот однос кон поетскиот јазик, кој е забележан и од Димитар Пандев: „Авторот на Крстна коска е беспрекорен јазикозналец, какви што се малку во македонската поезија: И ретко во која поезија од помладите генерации ќе сретнеме толку јазични игри, како кај Сарџоска: вена– винамрена– меназдив– здивенирика– радиканедоволно– неповолнокоска – оскаодолжам– одолжамзалудна– заблуда.”

Надоврзувајќи се оваа прецизна критичка валоризација на Димитар Пандев, би додале дека веројатно има повеќе причини за оваа поетска јазична инвентивност на Сарџоска: од она што е прво и основно, нејзината потврдена и утврдена поетска дарба и познавање на македонскиот поетски јазик, која е несомнено поврзана и со нејзината темелна филолошка, антрополошка и литературна ерудиција. Богатиот фигуративен говор на поезијата на Сарџоска несомнено е поврзан и со познавањето на голем број литературни поетски „школи”, култури и јазици, но и со имплицитниот лајт-мотив на книгата – разделбата со таткото. Емотивното јадро на оваа книга, меѓу другото, несомнено е поврзано со искрениот омаж за таткото, кој се провлекува во голем број песни, во кој во улогата на лирското „ти” е токму починатиот татко. Во некои од највпечатливите песни, лиското јас се идентификува себеси како ќерка, а особено впечатливи и индикативни се песните во кој поетскиот субјект се поистоветува со „одач по жица” и „летач на трапез”.

 

5.

 

Во оваа пригода би требало да ги имаме предвид и нејзините афинитети кон другите уметности. Поезијата на Наташа Сарџоска има и силен мултимедијален и перформативен потенцијал, а таа тоа досега повеќепати го докажа преку впечатлии соработки со врвни музичари, композитори, инструменталисти, танчери, кои во богат нејзиниот јазичен израз препознаа извор за возбудливи мултимедијални проникнувања. Пред нас е книга со стамена уметничка структура, со извонредно подредени поетски „коски” и духовни ткива, со поетизирана плотност и овоплотена поетичност.